DE VENESTRAAT IN HET EMBRYONALE STADIUM

De tekening dateert van 1912 en zit in het dossier over de Derk Buismanstraat. Die wordt daadwerkelijk gebouwd in 1913. De Oosterstraat is weer net een jaar eerder, meen ik.

De Venestraat is nog slechts een rood gestippelde gedachte, de Hertenstraat nog slechts een pad oftewel het Groenewegje. Op de afbeelding klikken levert een duidelijk beeld.

VENESTRAAT 14 (periode 1936 - 1976)

Op 3 mei 1928 komt de familie Dijkstra naar Zwolle. Riemer is in 1921 in Leeuwarden met Roelfje Talens getrouwd. Roelfje is vier jaar ouder, geboren in 1895, en Riemer is van 1899. Zij hebben twee kinderen, Geertje (15 februari 1923) en Coenraad (1 juni 1924).

Zij vestigen zich op de Oude Vischmarkt. Het woonadres is nr. 39 en de zaak op nr. 29. Riemer is lijstenmaker en verkoopt schilderspullen.

De lasten van de winkel zullen in de crisistijd zwaar op Riemer hebben gedrukt en hij besluit in april 1936 te verhuizen naar een herenhuis in de Venestraat. Op nummer 14, in het souterrain  is een uitstekende ruimte voor zijn lijstenmakerij.

Dijkstra maakt een merkwaardige fout op zijn uithangbord: Veenestraat is met s en niet met ss. 

Uit de adreskaart valt af te lezen dat de familie steeds een kostganger in huis heeft. Onder hen ook kort de vader van Roelfje, Pieter Talens. De huizen zijn er groot genoeg voor. Wat nu de badkamer is, de kamer aan de voorkant boven het portaal, was op de bouwtekening de 'meidenkamer'. Wie geen meid (in huis) had kon die kamer uiteraard als logeerkamer of kostgangerskamer benutten.

Op een goed moment heeft de familie Dijkstra (of was het al eerder?) de meidenkamer verbouwt tot keuken. 

Dat blijkt namelijk uit de bouwvergunning die de nieuwe eigenaar in 1976 aanvraagt. Die levert een tekening van de bestaande situatie in en wil van die keuken een badkamer maken. Aldus geschiedt. 

Op de adreskaart is het aantal kinderen 2 doorgehaald en gewijzigd in 1. Simpeler kan een drama niet worden weergegeven. Wie niet beter weet vermoedt dat Geertje ergens gaat studeren of misschien trouwt. Of anders Coenraad.

Het zal in het volgende bericht over de dood van Coenraad gaan.

NADER BERICHT over BODEWES

BODEWES is in de scheepsbouw-branche een absoluut fenomeen. Qua kwaliteit en productiviteit, begrijp ik, maar ook qua spreiding en netwerk zij het dat al die Bodewes-vestigingen zelfstandig waren en zijn en niet in het verband van een holding of zo zitten.
Wat hen bindt is hun geschiedenis en zo je wil traditie. Ongetwijfeld is de kroning van mevrouw Thecla Bodewes, eigenaar-directeur in Hasselt tot zakenvrouw van het jaar (2011) een mooie triomf en vast verdiend. Kijk maar hier op youtube:  http://www.youtube.com/watch?v=zwxr5ztuXKk 

De Duitse kunstenaar Kiefer is ongetwijfeld geroerd als hij dit beeld ziet: het cognac van Thecla's vest met het roestbruin van de naakte scheepswand.

 Dat het hier een bekend type geldt, blijkt ook nog eens uit het boek van Thomas Rosenboom, De nieuwe man (2003) . Daarin wordt "een Bodewes" in de echte bakermat, Martenshoek, opgevoerd om de nationale en mondiale ontwikkeling in de scheepsbouw te verwoorden. Voor wie het wil naslaan en het boek in huis heeft, bijvoorbeeld pagina 15, 82, 162 en 254. Bodewes is daar de man van de wereld, in tegenstelling tot de hoofdpersoon-scheepsbouwer die in de mist van de verloren toekomst verdwijnt.

Ik moet nog een tweede aantekening maken. Ná de oorlog worden namelijk vijf firmanten van het Bodewes-concern in Hoogezand-Martenshoek veroordeeld voor collaboratie met de Duitse bezetter. Ik zeg er maar gelijk bij, niet 'onze' H.G.; toeval of niet, ik zou het niet weten.

DE VENESTRAAT IN AANBOUW

Toen er nog gras groeide op de Hertenlanden, je er nog kon slootje springen, kievits eieren zoeken, kikkervisjes in een jampotje bekijken. Dat is op deze foto reeds voorgoed voorbij.

..

DE KAART VAN VÓÓR 1914

In 2012 bereidt de gemeente een nieuw bestemmingsplan Assendorp (inclusief Stationswijk) voor. Deze kaart wordt bijgevoegd met vermelding dat die de situatie van 1917 weergeeft.

Dat is fout; de kaart moet van vóór 1914 zijn. Binnen de cirkel is het Hertenland in 1914 immers nog maagdelijk dat wil zeggen onbebouwd: waar het woord station staat.
Zwolle heeft zich nog nauwelijks buiten de oude grenzen van gracht en poort begeven. Het station is er in 1914 nog geen veertig jaar.
Assendorp in haar kindertijd, in de groei. De Venestraat een ongeboren vrucht.

DE GROENTEBOER BEDIENT DE VENESTRAAT

Deze foto komt uit het boek van Coleta en Dick Hogenkamp over de neringdoenden in Assendorp. Groenteboer Herman Düring woont aan de Assendorperdijk en betrekt zijn groente van de groenteveiling aan de Deventerstraatweg. 

De foto is van januari 1950. Herman bedient hier klanten in de Venestraat en de wagen staat precies voor mijn huis, nummer 14. Dat zie ik aan de kelderlichten (van nummer 12). Het trottoir heeft nog het oorspronkelijke plaveisel. 

Een foto van de Venestraat waar een paard op staat en slechts één fiets!

Hoeveel mensen zouden er in januari 1950 een automobiel tot hun beschikking hebben gehad? Bodewes toch in elk geval, zou je denken. Hij moest op en neer van Zwolle naar Hasselt, denkelijk zes dagen per week.

H.G. BODEWES, scheepsbouwer DEEL I
De vijfde in de reeks opmerkelijke Venestraatbewoners

De Venestraat is gebouwd op drasnatte laagveen bodem. Wie aan de even kant van de Venestraat in de tuin graaft, bijvoorbeeld om een vijvertje aan te leggen, stuit al gauw op een grindbed, teken van een oude waterloop.

Hier in het IJsseldal blaast de geest van het water  de scheppingsdrang van de ingenieurs aan.

Toen ik mevrouw Hilly Wegman-Bodewes belde om te vragen of ik naar haar herinnering van de Venestraat mocht komen vragen, was het eerste dat zij zei dat de familie Bodewes naast de familie Langemeijer woonde, hoofdingenieur en directeur van Rijkswaterstaat. Alsof zij elkaars taal spraken en daaraan een gevoel van verwantschap ontleenden.

Mevrouw Bodewes (zoals ik haar zal afkorten) wil mij graag ontvangen. “Een reünie?”, vroeg zij met onmiskenbare interesse. Daar heb ik nog niet aan gedacht; ’t is een idee!

Hendericus Gerardus Bodewes is op 14 juni 1896 in Hoogezand geboren. Daarmee is dan in één klap duidelijk dat het hier om een telg uit een oud, vermaard, uitgebreid vertakt geslacht van scheepsbouwers gaat.

Scheepswerven langs het Winschoterdiep en het Hoornsche Diep, in Martenshoek en Foxhol maar ook in Franeker, Harlingen en Bergum en langs de Rijn in Millingen, in Lobith en in Pannerden en het Zwartewater in Hasselt hebben schepen voor de binnenvaart en de kustvaart geproduceerd van het merk Bodewes.

Het is een ingewikkeld verhaal vanwege de grote gezinnen in deze Rooms Katholieke familie, waarin bovendien steeds dezelfde namen terugkeren. Om ‘onze’ H.G. Bodewes met zijn vrouw en kinderen te positioneren is dit volgens mij een houvast.

Zijn overgrootvader is Gerardus Joosten Bodewes, 1785 – 1854, de stichter van de grote scheepswerf in Hoogezand Bodewes Scheepswerven Martenshoek, BSM.

Het stokje wordt overgenomen door zijn grootvader Wijnandus Bodewes, eveneens scheepsbouwer, geboren te Martenshoek in 1816, overleden in 1889, en Catharina Mulder overleden te Sappemeer op 6 maart 1895.

Het derde geslacht bestaat uit zijn vader Harmannus Wijnandus Bodewes, ook weer scheepsbouwer, geboren te Martenshoek in 1858 en daar ook overleden in 1912, en Aghatha Stapenhorst (1864 – 1927).

De familie opent nu een filiaal in Hasselt. Volgens de gegevens van de Kamer van Koophandel is de werf in Hasselt een dochteronderneming van de Hoogezandse NV die in 1912 statutair opgericht is maar een geschiedenis verraadt: Scheepswerven voorheen G. en H. Bodewes. Het doel van de nieuwe N.V. is dan ook de voortzetting van de Firma G. en H. Bodewes. G staat voor Geert en H. ongetwijfeld voor Harmannus.

Bodewes in Hasselt

Op de website van de huidige Bodewes-werf in Hasselt worden G. en H. ook aangehaald maar daar is H. Hermannes. Een apocrieve modernisering aangezien in de familiegeschiedenis geen Hermannes voorkomt en wel een reeks Harmannussen, naar schatting 30 à 40 keer zelfs.

Mooie plaatjes van de website van het moderne bedrijf in Hasselt. Op de tweede foto is dat HG met zijn gezin? Ik tel in elk geval zes kinderen.
http://www.scheepswerven-bodewes.nl/

De stichters in 1912 zijn dan ook (oom) Geert (1856-1928) en (vader) Harmannus (Wijnandus?) (1858-1912) die het bedrijf voortzetten samen met de co-stichters (broer) Wijnandus Hendericus (1889-1944) en (neef) Harmannus Wilhelmus (1890-1962) plús (zuster) mejuffrouw Catharina Johanna (1885-?).

Dat ‘onze’ Hendericus Gerardus niet mee-aanzit komt waarschijnlijk omdat hij in 1911 / 1912 nog minderjarig is.

Maar als op 7 juni 1924 de dochter in Hasselt tot ontwikkeling moet komen is het zijn beurt: hij wordt de filiaalhouder, de plaatselijke directeur onder supervisie van de oudere generatie die in Hoogezand/Martenshoek blijft zetelen.

Waarom het gezin in januari 1937 naar Zwolle komt en verhuist naar Venestraat 23, heeft niet te maken met de (formele) opheffing van het filiaal. Het dossier van de Kamer van Koophandel spreekt van opheffing van het filiaal precies ook begin 1937. H.G. Bodewes treedt uit.

Het gaat slecht met het bedrijf. De hoofdvestiging gaat een half jaar later failliet, getuige dit simpele bericht.

 Maar volgens dochter mevrouw Hillie Bodewes is de verhuizing ingegeven door de overweging dat vader beter kan forensen tussen Hasselt en Zwolle dan de zes kinderen die nu reeds of later de middelbare school in Zwolle (zullen) bezoeken. 
Kennelijk maakt het bedrijf een doorstart? Wordt het overgenomen? Hopelijk later het antwoord.

Hoe het de familie in Zwolle en de Venestraat vergaat, vertel ik in deel II. Maar daarvoor moet ik dus naar Ruurlo.Eén ding lijkt me wel duidelijk, de familie is Rooms Katholiek. Vader H.G. is een actief fund-raiser voor de restauratie van het kerkgebouw in Hasselt: de Heilige Stede. Het is 1926 en de familie woont dus nog in Hasselt.

PS Ik dwaal wel erg af van de Venestraat maar kan het niet laten om voor de echte netsurfers te wijzen op een uiterst informatieve website over Pannerden, inderdaad aan de rivier en de thuishaven van een scheepsbouwtak van de grote familie Bodewes. De werf heette "De Hoop"en was het toneel van stakingen en arbeidersstrijd. De directeur Bodewes was een gevreesde, hardvochtige kapitalist. Zie:  http://www.chrisvankeulen.nl/pannerden.htm